szkola01.jpgszkola02.JPGszkola03.JPGszkola04.JPG

WPŁYW ROZWOJU MOWY DZIECKA NA PROCES EDUKACYJNY I SPOŁECZNY

OPRACOWAŁA:
Logopeda – Justyna Kłosowska
Zespół Szkół im. Jana Pawła II w Szydłowcu

Prawidłowy rozwój mowy dziecka stanowi podstawę globalnego rozwoju osobowości dziecka. Dzięki rozumieniu mowy poznaje ono otaczający świat, a dzięki umiejętności mówienia – potrafi ono wyrazić swoje spostrzeżenia, uczucia, pragnienia. Kształtowanie się mowy dziecka ma ścisły związek z jego rozwojem społeczno – emocjonalnym. Częste kontakty słowne dziecka z otoczeniem przyspieszają jego rozwój, doskonaląc wymowę, wzbogacając słownictwo, ucząc prawidłowego stosowania zasad gramatycznych. Zaniedbania środowiskowe lub brak prawidłowych wzorców mowy mogą spowodować opóźniony rozwój mowy u dzieci lub jej zaburzenia. Rodzice w wieku przedszkolnym często zastanawiają się, czy ich dziecko mówi poprawnie, czy też rozwój mowy jest opóźniony lub zaburzony. Zadanie intensywnego przygotowania dziecka do szkoły polega między innymi na roztaczaniu troskliwej opieki nad ostatnią fazą kształtowania się mowy, tak aby była ona już dojrzała, gdy dziecko wstąpi w progi szkoły.

Rodzicom powinno zależeć na jak najlepszym przygotowaniu dziecka do podjęcia nauki szkolnej, powinni być zainteresowani pracą stymulującą rozwój mowy dziecka na tyle, aby mogli powodzić profilaktykę logopedyczną poprzez interakcję ze swoimi dziećmi i współpracę z logopedą. Zapobieganie i korekcja wad wymowy, to również w prostej zależności zapobieganie trudnościom i niepowodzeniom szkolnym. Bowiem dziecko źle mówiące najczęściej pisze z błędami, słabo czyta, przejawia zahamowania w swobodnym wypowiadaniu się.

Należy pamiętać, że rozwój mowy nie przebiega u wszystkich dzieci jednakowo. U jednych szybciej, u innych wolniej. Niejednakowa jest też kolejność przyswajania przez dzieci głosek. Stopień rozwoju mowy zależy od wpływu środowiska oraz od psychofizycznego rozwoju dziecka. W rozwoju mowy ogromną rolę spełnia środowisko w jakim się dziecko wychowuje i przebywa. Codzienny kontakt z rodziną, szkołą i rówieśnikami dostarcza nowych doświadczeń dla dziecka i pozwala nabywać nowych umiejętności słownych i językowych.

Zanim dziecko nauczy się mówić musi przejść wiele etapów. Mówienie rozwija się i przebiega według tych samych prawideł.

POWSTAWANIE POSZCZEGÓLNYCH GŁOSEK W PROCESIE ROZWOJU MOWY DZIECKA

 

WIEK DZIECKA ARTYKULACJA GŁOSEK
pierwsze miesiące życia - głużenie – powstają przypadkowe dźwięki 
ok. 6 miesiąca życia  - gaworzenie – powstawanie usłyszanych sylab 
1 – 2 rok życia  - pojawiają się pierwsze wyrazy: mama, tata,baba, dziecko wymawia samogłoski: a, o, u, i, y, e, oraz spółgłoski: p, pi, b, bi, m, mi, d, t, n 
2 – 3 rok życia - pojawiają się proste zdania, dziecko wymawia samogłoski: ę, ą i spółgłoski: w, f, wi, fi, ś, ź, ć, dź, ń, l, li, k, g, ch, ki, gi, chi, j, ł, s, z, c, dz
4 – 5 rok życia - czasem pojawiają się głoski: sz, ż, cz, dż, r
5 – 6 rok życia - utrwalają się głoski: sz, ż, cz, dż, r
6 – 7 rok życia - opanowana jest technika mówienia

 

Mowa jest czynnością niezwykle złożoną i zależy od czynników wewnętrznych i zewnętrznych. Trudno wyliczyć wszystkie te czynniki. O pewnych jednak należy wspomnieć ze względu na ich wpływ i znaczenie wychowawcze. Można do nich zaliczyć między innymi zdolności ogólne i specjalne, płeć i ogólne warunki społeczno-wychowawcze we wczesnym dzieciństwie.

Największą grupę u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym tworzą wady artykulacyjne nazywane dyslalią. Dyslalia – to nieprawidłowość w wymawianiu jednej głoski, wielu głosek, a nawet wszystkich lub niemal wszystkich głosek od razu. Zachowane są rytm, melodia i akcent, sama wymowa jest jednak zatarta, mało zrozumiała lub zupełnie niezrozumiała.

W obrębie dyslalii wyróżniamy:

  • wszelkiego rodzaju seplenienia, (to nieprawidłowa wymowa głosek s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, ś, ź, ć, dź. Najczęściej spotykamy nieprawidłową realizację głosek sz, ż, cz, dż, które są realizowane jako ś, ź, ć, dź, lub s, z, c, dz. Jedną z odmian seplenienia jest seplenienie międzyzębowe – zniekształceniu mogą ulegać trzy wymienione szeregi lub jeden z nich. Dziecko wymawia te głoski z językiem wysuniętym między zęby); reranie, (to nieprawidłowa realizacja głoski /r/. Głoska ta może być wymawiana jako l, j, zniekształcana lub opuszczana. Zazwyczaj bezpośrednią przyczyną rerania jest niedostateczna sprawność ruchowa języka);
  • nieprawidłowa wymowa k, g, tzw. kappacyzm i gammacyzm, (głoski te są zastępowane jako t, d, zdarza się też ich opuszczanie lub wymawianie ze zwarciem krtaniowym co przypomina chrząknięcie; jest to wynikiem nieprawidłowej pracy języka);
  • bezdźwięczność, (polega na wymawianiu głosek dźwięcznych bezdźwięcznie, czyli bez drgań wiązadeł głosowych np. woda – fota, żaba – szapa); nosowanie, (zachodzi wówczas, gdy głoski nosowe są wymawiane jako ustne lub odwrotnie – gdy głoski ustne łączą się z rezonansem nosowym).

Osobną grupę wad wymowy stanowi:

  • jąkanie, najogólniej mówiąc polega na zaburzeniu koordynacji pracy narządów oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego, przy czym w obrazie klinicznym obserwuje się zazwyczaj wzmożone napięcie mięśni związane bezpośrednio lub pośrednio z aktem mowy. Mowa jąkającego się jest wybuchowa lub odwrotnie, monotonna, cicha często z zabarwieniem nosowym, w czsie mówienia często mogą występować współruchy, które wyzwalają mowę;
  • opóźnienie rozwoju słowno – pojęciowego, (dziecko ma ubogi słownik, mówi mało, trudno nawiązuje kontakty).

Rosnąca wciąż liczba dzieci, u których stwierdza się wadliwą wymowę musi budzić niepokój i rodzić pytanie o jej przyczynę.

Mamy trzy rodzaje przyczyn powstawania wad wymowy:

  1. funkcjonalna (spowodowana niską sprawnością czy złym funkcjonowaniem narządów artykulacyjnych przy zachowaniu ich prawidłowej budowy, np. brak pionizacji języka lub przetrwanie niemowlęcego sposobu połykania);
  2. anatomiczna (spowodowana zmianami w budowie anatomicznej aparatu artykulacyjnego, np. nieprawidłowa budowa języka, podniebienia lub skrócone wędzidełko, wady zgryzu, przerost trzeciego migdałka);
  3. środowiskowa (nie stwierdza się wówczas żadnych nieprawidłowości anatomicznych czy psychoneurologicznych. Przyczyna nie tkwi w dziecku lecz w jego otoczeniu. Wadliwa artykulacja powstaje w wyniku istnienia niewłaściwych wzorców językowych. Do tej grupy należą również sytuacje, gdy zła wymowa wynika z niewłaściwej atmosfery domowej i postaw rodziców. Oprócz tego mogą pojawiać się przyczyny neurologiczne bądź wynikające z niedosłuchu czy upośledzenia.

Zaburzenia mowy mają duży wpływ na rozwój edukacyjny, emocjonalny i społeczny dziecka, bowiem prawidłowy rozwój mowy stanowi, obok właściwego poziomu funkcji intelektualnych, percepcyjnych i motorycznych, bardzo istotny element dojrzałości szkolnej dziecka. Od ucznia rozpoczynającego naukę w klasie I oczekujemy swobodnego wypowiadania się na bliskie mu życiowo tematy, umiejętności powtórzenia usłyszanego opowiadania, słownego opisu obrazków, powiedzenia z pamięci wierszyka czy też tekstu piosenki. Normalnie rozwinięte dziecko w tym wieku powinno mówić pełnymi zdaniami, poprawnie zbudowanymi pod względem gramatycznym oraz prawidłowo wymawiać wszystkie dźwięki ojczystego języka. Taki stan wyjściowy jest niezbędnym warunkiem sprostania dalszym wymaganiom, jakie stawiać będzie przed uczniem program szkolny w poszczególnych klasach.

Większość badaczy zajmujących się zaburzeniami mowy u dziecka zgodnie stwierdza, że uczniowie przejawiający tego typu zaburzenia natrafiają na różnorakie trudności w opanowaniu umiejętności szkolnych i częściej od swych rówieśników doznają niepowodzeń w nauce. Stwierdzono, że zaburzenia mowy występują o wiele częściej u dzieci doznających niepowodzeń w nauce, niż u ogólnej populacji szkolnej. Związek zaburzeń mowy z trudnościami w nauce ma charakter dwustronny. Z jednej strony zaburzenia mowy przyczyniają się do powstawania trudności w nauce, z drugiej strony przedłużające się niepowodzenia w nauce powodują powstawanie zaburzeń mowy.

Wpływ zaburzeń mowy na trudności w nauce przejawia się w przedmiotach, które wymagają od dziecka poprawnego pisania i czytania oraz wypowiadania się. Zwrócono uwagę, że dzieci z wadami artykulacyjnymi popełniają nie tylko w czytaniu ale i w pisaniu te same błędy, które wykazują w mowie spontanicznej. Niewłaściwa artykulacja czyni wypowiedź zamazaną, trudną w odbiorze. Dziecko często spotyka się z sytuacją braku lub niewłaściwego zrozumienia co czyni proces porozumiewania się mało skutecznym. Nie uzyskując pozytywnego wzmocnienia pochodzącego z codziennej komunikacji, dziecko nie będzie do niego dążyło, stopniowo może nawet wycofywać się z ich inicjowania. Wciągane do rozmowy przez innych przeżywa przykre chwile, gdy jego wypowiedź jest negatywnie oceniana. Zaczyna więc unikać tego typu sytuacji. Kontakt słowny zaczyna mu się kojarzyć z nieprzyjemnymi odczuciami, co pociąga za sobą unikanie a nawet lęk przed wypowiadaniem się. W ten sposób dziecko staje się uboższe o nowe, tak ważne w procesie rozwoju mowy, doświadczenia.

Trudności w porozumiewaniu się powodują ograniczenia w zaspakajaniu podstawowych w tym okresie potrzeb, takich jak:

  • społecznej aprobaty,
  • potrzeby sukcesu,
  • zdobywania nowych doświadczeń,
  • poczucia bezpieczeństwa.

Brak satysfakcji z doświadczeń w zakresie kontaktów werbalnych może być jedną z przyczyn bierności i izolacji od rówieśników.

Jak postępować, aby rozwój mowy przebiegał prawidłowo? Oto ważniejsze zalecenia dotyczące wczesnej profilaktyki:

  1. Wypowiedzi powinny być poprawne językowo, unikajmy zdrobnień i mowy dziecięcej. Mowa powinna być wyraźna.
  2. Należy pytać lekarza jeśli coś nas niepokoi w stanie zdrowia dziecka. Dbać o jego górne drogi oddechowe i uszy, zwracać uwagę na to jak oddycha i od najmłodszych lat uczyć dbałości o higienę jamy ustnej.
  3. Opowiadajmy i czytajmy bajki.
  4. Jeśli dziecko ogląda telewizję należy towarzyszyć mu w tym. Komentować wydarzenia pojawiające się na ekranie, aby dziecko bezwiednie nie oglądało szybko zmieniających się obrazów. Wybierać programy właściwe dla wieku dziecka.
  5. Poszukujmy książeczek dydaktycznych zapoznający dziecko z różnymi tematami.
  6. Rysując, mówmy dziecku co kreślimy.
  7. Recytujmy proste wierszyki, rymowanki, wyliczanki i włączajmy w zabawę gesty, ruchy, taniec czy rysunek – niech praca ta będzie dobrą, wspólną rozrywką, a nie – obowiązkiem.

To przede wszystkim rodzice (szczególnie w pierwszych latach życia dziecka) odpowiedzialni są za rozwój dziecka, w tym także rozwój mowy. Należy pamiętać, że te pierwsze lata gdy jest ono zdane całkowicie na dorosłych decydują o tym jak będzie wyglądał sposób jego językowego funkcjonowania, także w latach późniejszych. W końcu przychodzi taka chwila, gdy dzieci same muszą przejąć odpowiedzialność za doskonalenie swojego języka i sposobu komunikowania się z innymi.

Bibliografia

  1. Kaczmarek L. „Kształtowanie się mowy dziecka”
  2. Słodownik – Rycaj E. „O mowie dziecka”
  3. Demel G. „Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola”
  4. Nartowska H. „Opóźnienie i dysharmonia rozwoju mowy dziecka”

 

Joomla templates by a4joomla